Słowa kluczowe
artificial intelligence
modern technologies
therapy
normalization of life ASD
sztuczna inteligencja
nowoczesne technologie
terapia logopedyczna
normalizacja życia
Jak cytować
Abstrakt
Celem tego artykułu jest ukazanie możliwości wykorzystania nowoczesnych technologii oraz sztucznej inteligencji w kontekście normalizacji życia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Artykuł porusza problem możliwych trudności w codziennym życiu oraz podaje konkretne rozwiązania poprawiające takie aspekty jak: samodzielność, kompetencje społeczne i adaptacyjne czy rozpoznawanie i kontrolę emocji. Wymienia zastosowanie technologii wspomagających, interaktywnych oraz narzędzi wykorzystujących algorytmy sztucznej inteligencji. Wskazuje, że największe efekty przynoszą działania zindywidualizowane i wdrażane stopniowo, w czym pomagają nowoczesne rozwiązania. Jednocześnie podkreśla, że może to być tylko wsparcie do tradycyjnych metod terapeutycznych i nigdy nie zastąpi w pełni kontaktu z drugim człowiekiem. Artykuł ma również za zadanie pokazania korzyści, ograniczeń i zagrożeń (w tym również etycznych). W obecnym świecie wciąż brakuje badań nad efektami długofalowego wykorzystywania takich metod wsparcia procesu terapeutycznego. Dlatego bardzo ważne jest ciągłe poszerzanie wiedzy na ten temat. Tym samym zachęca do świadomego i odpowiedzialnego korzystania z narzędzi cyfrowych. Artykuł ten jest przydatny dla opiekunów, nauczycieli i specjalistów oraz samych osób z ASD, ponieważ ukazuje praktyczne kierunki wsparcia w codziennym wsparciu.
Bibliografia
Beirat, M. A., Algolaylat, A., Al Njadat, H., AlAbdallat, B., Al-Makhzoomy, A. K. (2025). Utilization of artificial intelligence and assistive technology in autism: Diagnosis, treatment, and education applications – a systematic literature review. Educational Process: International Journal, 17, e2025350. https://doi.org/10.22521/edupij.2025.17.350
Błeszyński, J. J. (2023). Autyzm – zaburzenia ze spektrum autyzmu. W: J. J. Błeszyński, M. Fidelus (red.), Studenci z niepełnosprawnościami. Raport nt. wsparcia instytucjonalnego. Co warto zmienić? (s. 15–20). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Che Daud, S. N. S., Maria, M., Shahbodin, F., Ahmad, I. (2018). Assistive technology for autism spectrum disorder: A review of literature. W: Proceedings of International MEDLIT Conference 2018 (s. 1–7). Kuala Lumpur.
Cooper, S., Pou, B., Mayoral-Macau, A., Redondo, A., Ríos, D., Ros, R. (2025). EMOROBCARE: A low-cost social robot for supporting children with autism in therapeutic settings. W: Proceedings of the International Conference on Social Robotics (s. 607 - 615). Springer-Verlag.
Cześniuk, B., Ziemińska, W. (2024). Autyzm – wyzwaniem naszych czasów. Głogów: Powiatowy Ośrodek Doradztwa Metodycznego.
Czupajło, T., Dudek, M. (2015). Razem i osobno. Edukacja wczesnoszkolna. Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Poradnik dla nauczycieli. Katowice: Stowarzyszenie Nauczycieli Edukacji Początkowej.
Dawidek, E. (2019). Komunikacja alternatywna i wspomagająca AAC w terapii niemówiących dzieci z autyzmem – zastosowanie programu Mówik. Biuletyn Logopedyczny, 33, 169–193.
Doulah, A. B. M. S. U., Rasheduzzaman, M., Arnob, F. A., Sarker, F., Roy, N., Ullah, M. A., Mamun, K. A. (2023). Application of augmented reality interventions for children with autism spectrum disorder (ASD): A systematic review. Computers, 12(10), 215. https://doi.org/10.3390/computers12100215
Elbedour, L., Weinberg, M., Meiri, G., Michaelovski, A., Menashe, I. (2025). Maternal Thyroid Hormone Imbalance and Risk of Autism Spectrum Disorder. The Journal of clinical endocrinology and metabolism, 111(5), e1412–e1420. https://doi.org/10.1210/clinem/dgaf596
Fernandez-Lanvin, D., Gonzalez-Rodriguez, M., De-Andres, J., Camero, R. (2024). Towards an automatic early screening system for autism spectrum disorder in toddlers based on eye-tracking. Multimedia Tools and Applications, 83, 55319–55350. https://doi.org/10.1007/s11042-023-17694-8
Gagat-Matuła, A., Gosztyła, T., Lew-Koralewicz, A., Marczykowska, I. (2024). The satisfaction of parents of children with autism spectrum disorders with the specialist support for child and family. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 43(1), 23–46. http://doi.org/10.17951/lrp.2024.43.1.23-46
Guz, E., Niderla, K., Kata, G. (2024). Advancing autism therapy: Emotion analysis using rehabilitation robots and AI for children with ASD. Journal of Modern Science, 57(3), 340–355. https://doi.org/10.13166/jms/191144
Kamińska, D., Sapiński, T., Wiak, S., Tikk, T., Haamer, R. E., Avots, E., Helmi, A., Anbarjafari, G. (2019). Virtual reality and its applications in education: Survey. Information, 10(10), 318. https://doi.org/10.3390/info10100318
Kościańska, A., Banasiak, A. (2022). Diagnoza spektrum autyzmu dziecka jako podstawa planowania rehabilitacji. W: I. Bołtuć, M. Dworzańska (red.), Spektrum autyzmu: spojrzenia (s. 27–44). Częstochowa: Fundacja Formy.
Kotsi, S., Handrinou, S., Iatraki, G., Soulis, S.-G. (2025). A review of artificial intelligence interventions for students with autism spectrum disorder. Disabilities, 5(1), 7. https://doi.org/10.3390/disabilities5010007
Koziej, S. (2023). Możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji do wspierania edukacji inkluzyjnej. Student niepełnosprawny. Szkice i Rozprawy, 23(16), 11–20. https://doi.org/10.34739/sn.2023.23.01
Laska-Leśniewicz, A., Kamińska, D., Zwoliński, G., Sztobryn-Giercuszkiewicz, J. (2022). Wirtualna rzeczywistość jako narzędzie wspomagające zrozumienie świata osób ze spektrum autyzmu. W: G. Mikołajczyk-Lerman, J. Sztobryn-Giercuszkiewicz (red.), Życie z niepełnosprawnością w świecie VUCA (s. 111–129). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Maj, Ł. (2018). Teoretyczne podstawy systemu PECS (Picture Exchange Communication System). Logopedia, 47(1), 299–311. https://doi.org/10.24335/N6GK-RD21
Młynarczyk-Karabin, E. (2020). Wykorzystywanie technologii w edukacji i terapii dzieci dotkniętych zaburzeniami ze spektrum autyzmu. W: J. Głodkowska (red.), Dydaktyka specjalna: od konstruktów teoretycznych do modeli badawczych (t. 2, s. 144–158). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
Naser, M., Nasr, M. M., Shehata, L. H. (2021). Artificial Intelligence (AI) and Autism Spectrum Disorder (ASD): Literature review. International Journal of Progressive Sciences and Technologies, 29(2), 396–415.
Perry, N., Sun, C., Munro, M., Boulton, K. A., Guastella, A. J. (2024). AI technology to support adaptive functioning in neurodevelopmental conditions in everyday environments: a systematic review. Digital Medicine, 7(1), 370. https://doi.org/10.1038/s41746-024-01355-7
Pomorska, K. (2024). Uczeń ze spektrum autyzmu (ASD). Informacje dla nauczycieli i rodziców. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Przybyła, I. (2024). Wprowadzenie komunikacji wspomagającej i alternatywnej u małych dzieci ze spektrum autyzmu oraz wspieranie rozwoju mowy i komunikacji. Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej, 17, 131–144.
Rusli, N. A., Kheng, M. (2025). Teachers’ perceptions and challenges in implementing digital learning for autism spectrum disorder (ASD) students in inclusive classrooms. Journal of ICT in Education, 12(1), 50–64. https://doi.org/10.37134/jictie.vol12.1.4.2025
Safi, M. F., Al Sadrani, B., Mustafa, A. (2023). Virtual voice assistant applications improved expressive verbal abilities and social interactions in children with autism spectrum disorder: A single-subject experimental study. International Journal of Developmental Disabilities, 69(4), 555–567. https://doi.org/10.1080/20473869.2021.1977596
Szafrańska, A. (2016). Współpraca szkoły z rodziną dziecka ze spektrum zaburzeń autystycznych – wybrane problemy. Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Pedagogika, 25(1), 535–545.
Śmieszek, M., Borowska-Beszta, B. (2023). Aplikacje mobilne asystujące osobom z niepełnosprawnościami w niezależnym życiu oraz ich asystentom osobistym. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 90(2), 16–33. https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.8780
Taj-Eldin, M., Ryan, C., O’Flynn, B., Galvin, P. (2018). A review of wearable solutions for physiological and emotional monitoring for use by people with autism spectrum disorder and their caregivers. Sensors, 18(12), 4271. https://doi.org/10.3390/s18124271
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej