Abstract
The aim of this article is to analyze experiences of motherhood in the context of a child’s disability and chronic illness, based on Jacek Hołub’s reportage book „Żeby umarło przede mną”. The article seeks to interpret the narratives of mothers raising children with various types of disabilities, with particular attention to the social mechanisms of stigmatization, isolation, and moral burden associated with caregiving. The study employs qualitative content analysis of the reportage, situated within the broader theoretical framework of the literature on the sociology of disability, special education, and the ethics of care. The case studies presented reveal the multidimensional nature of mothers’ experiences, encompassing both emotional and physical burdens as well as the consequences of systemic deficiencies in institutional support. The analysis indicates that motherhood in the context of a child with profound disability takes the form of intensive moral work, the burden of which falls predominantly on women. The article also demonstrates how reportage narratives can serve as an important source of knowledge about the social and existential dimensions of disability.
References
Bury M. (1982). Chronic illness as biographical disruption. Sociology of health & illness, 4(2), 167–182. https://doi.org/10.1111/1467-9566.ep11339939
Brown, J. M. (2016). Recurrent grief in mothering a child with an intellectual disability to adulthood: Grieving is the healing. Child & Family Social Work, 21(1), 113–122. https://doi.org/10.1111/cfs.12116
Chęć-Małyszek, A. (2019). Social exclusion of people with disabilities in the local community. Barrier-free architecture on the example of Rehabilitation and Leisure Center in Okuninka, Poland. Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych, 15(3), 59–68. https://doi.org/10.35784/teka.585
Gawron, G. (2015). Universal Design – projektowanie uniwersalne jako idea w dążeniu do osiągania partycypacji społecznej osób niepełnosprawnych. Roczniki Nauk Społecznych, 7(43), 125–144. https://doi.org/10.18290/rns.2015.7(43).1-9
Hołub, J. (2018). Żeby umarło przede mną. Opowieści matek niepełnosprawnych dzieci. Wydawnictwo Czarne.
Imrie, R., Luck, R. (2014). Designing inclusive environments: rehabilitating the body and the relevance of universal design. Disability and rehabilitation, 36(16), 1315–1319. https://doi.org/10.3109/09638288.2014.936191
Jurkiewicz, D., Popowska, E., Tylki-Szymańska, A., Krajewska-Walasek, M. (2006). Molekularne mechanizmy powstawania zespołu Retta. Postępy Biologii Komórki, 33(2), 183–196.
Kurowska, A., Kózka, M., Majda, A., Wojcieszek, A. (2020). Wsparcie społeczne udzielane rodzicom wychowującym dzieci z niepełnosprawnością i rodzicom wychowującym dzieci zdrowe – badanie przekrojowe. Pielęgniarstwo Polskie, 76(2), 110–118. https://doi.org/10.20883/pielpol.2020.12
Łukasik, D. (2020). Niepełnosprawność dziecka a funkcjonowanie rodziny. Studia Gdańskie, 47, 247–262. https://doi.org/10.26142/stgd-2020-037
Marmola, M. (2015). Relacje w małżeństwie a postawy rodziców wobec niepełnosprawnych dzieci. Kultura – Przemiany – Edukacja, 3, 132–143. https://doi.org/10.15584/kpe.2015.3.9
Marszałek, L. (2007). Społeczny kontekst niepełnosprawności. Seminare. Poszukiwania Naukowe, 24, 339–353. https://doi.org/10.21852/sem.2007.24.25
Michalski, D., Kopła, M., Grochowska, A. (2019). Postrzeganie osób niepełnosprawnych
w społeczeństwie. Health Promotion & Physical Activity, 4(9), 40–45.
Mikołajczyk-Lerman, G. (2011). Kobiety i ich niepełnosprawne dzieci. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 39, 73–90. https://doi.org/10.18778/0208-600X.39.05
Mikołajczyk-Lerman, G. (2013). Między wykluczeniem a integracją – realizacja praw dziecka niepełnosprawnego i jego rodziny. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Mooshagian E. (2008). Anatomy of the corpus callosum reveals its function. The Journal of neuroscience: the official journal of the Society for Neuroscience, 28(7), 1535–1536. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.5426-07.2008
Nazaruk, S., Waszczuk, J., Lipska, E., Olędzka, A. (2023). Zjawisko (nie)wykluczenia społecznego rodziców wychowujących dziecko z niepełnosprawnością w środowisku lokalnym i ich wsparcie. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio J – Paedagogia-Psychologia, 36(4), 135-152. http://doi.org/10.17951/j.2023.36.4.135-152
Noddings, N. (2013). Caring: A feminine approach to ethics and moral education (2nd ed.). University of California Press.
Ostroff, E. (2011). Universal design: An evolving paradigm. W: W. F. E. Preiser, K. H. Smith (red.), Universal design handbook (2nd ed.) (s. 1.3-1.11). McGraw-Hill.
Piestrzyńska, A. (2024). Wybrane aspekty wspierania rodziny z dzieckiem z niepełnosprawnością przez dziadków – perspektywa biograficzna. Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, 2(19), 126-140. https://doi.org/10.18778/2450-4491.19.09
Pisula, E. (1998). Psychologiczne problemy rodziców dzieci z zaburzeniami rozwoju. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Pisula, E. (2015). Rodzice dzieci z autyzmem. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Płaczkiewicz, B. (2023). Psychospołeczne aspekty funkcjonowania rodziny z dzieckiem z niepełnosprawnością. Społeczeństwo. Edukacja. Język, 18(1), 183–202. https://doi.org/10.19251/sej/2023.18(13)
Ryan, S., Runswick-Cole, K. (2008). Repositioning mothers: Mothers, disabled children and disability studies. Disability & Society, 23(3), 199–210. https://doi.org/10.1080/09687590801953937
Sekułowicz, M. (2000). Matki dzieci niepełnosprawnych wobec problemów życiowych. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Sekułowicz, M. (2013). Wypalanie się sił rodziców dzieci z niepełnosprawnością. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Steinfeld, E., Maisel, J. L. (2012). Universal design: Creating inclusive environments. John Wiley & Sons.
Szalewicz, K. (2018). Projektowanie uniwersalne – zagospodarowanie przestrzeni dla osób niepełnosprawnych. Niepełnosprawność, 30, 401–419.
Wolniak, R. (2016). The analysis of architectural barriers in Pszczyna Municipal Office from disabled person point of view. Scientific Papers of Silesian University of Technology. Organization and Management Series, 87, 429–441.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Scientific Journal of Special Education
