Keywords
choroby przewlekłe
choroba terminalna
jakość życia normalization of life
chronic diseases
terminal illness
quality of life
How to Cite
Abstract
The dynamic development of modern medicine, despite significant advances in diagnostics and therapy, does not eliminate the need to reflect on the quality of life of chronically and terminally ill patients. In situations where complete recovery is not possible, the concept of normalization of life becomes crucial, understood as the pursuit of maintaining the most typical daily functioning of the patient while respecting their dignity, autonomy, and subjectivity. The aim of this article is to analyze normalization as a complex, multidimensional process encompassing medical, psychological, social, and ethical aspects of care for the chronically and terminally ill. Particular attention is paid to the role of the biopsychosocial model, interdisciplinary collaboration between therapeutic teams, and the importance of palliative and hospice care in implementing this concept. The article considers the Polish demographic, cultural, and systemic context, pointing out both the barriers to implementing normalization of life and its potential for humanizing modern healthcare. The importance of family support and informal caregivers in maintaining the continuity of patients' social roles is also emphasized. The analysis leads to the conclusion that normalization of life should be one of the key goals of long-term and palliative health care.
References
Balicki, M. (2011). Organizacja i funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Narodowy Fundusz Zdrowia (stan na 31.12. 2009). W: J. Opolski (red.), Zdrowie publiczne. Wybrane zagadnienia, tom I (s. 97-124). Warszawa: Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego.
Bartosiewicz, A., Jacek, A. (2020). Strategie rozwoju i wyzwania pielęgniarstwa w Polsce i na świecie. Acta Iuridica Resoviensia, 30(112), 69-84. https://doi.org/10.15584/znurprawo.2020.30.4
Baum, E., Karkowska, D., Nowak, A., Staszewski, R. (red.). (2023). Etyczno-prawne uwarunkowania opieki nad pacjentem. Poznań: Termedia Wydawnictwa Medyczne.
Bąk, M. (2025). Potrzeby pacjentów objętych opieką paliatywną w hospicjum domowym w aspekcie zaburzeń funkcjonalnych a możliwości fizjoterapii. Palliative Medicine/Medycyna Paliatywna, 17(1), 33-41. https://doi.org/10.5114/mp.2025.148753
Bielak-Jomaa, E., Ćwikiel, M. (2021). Komentarz do art. 26. W: D. Karkowska (red.), Prawa pacjenta. Rzecznik Praw Pacjenta. Komentarz (s. 734–738). Warszawa: Wolters Kluwer Polska.
Błędowski, P. (2020). Starzenie się i starość w badaniach środowiska instytutu gospodarstwa społecznego. Polityka Społeczna, 559(10), 29-36. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.4751
Boratyńska, M., Konieczniak, P. (2008). Autonomia pacjenta a wskazania medyczne. Studia Iuridica, 49, 9-42.
Brzeziński, T. (2002). Etyka lekarska. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Czupryniak, L. (red.). (2020). Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020. Warszawa: Via Medica.
de Walden-Gałuszko K., Ciałkowska-Rysz A. (2021). Medycyna paliatywna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gałuszka, M. (2013). System opieki zdrowotnej w Polsce wobec potrzeb seniorów: priorytety, racjonowanie i dyskryminacja ze względu na wiek. Przegląd Socjologiczny, 62(2), 79-108.
Gąciarz, B. (2014). Integracja społeczna osób niepełnosprawnych jako wyzwanie dla nauki i praktyki społecznej. Wprowadzenie. Studia Socjologiczne, 213(2), 7-14.
Główny Urząd Statystyczny. (2023). Zdrowie i ochrona zdrowia w 2022 roku. GUS.
Grzendzicki, Ł. (2009). Postawy człowieka wobec śmierci. Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie, 14, 63-80.
Harwas-Napierała, B., Trempała, J. (red.). (2002). Psychologia rozwoju człowieka: Rozwój funkcji psychicznych. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
Heszen, I., Sęk, H. (2007). Psychologia zdrowia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Hołub, G. (2006). Życie niewarte przeżycia? Wokół zasady wrongful life. W: T. Biesaga (red.), Bioetyka personalistyczna (s. 203-226). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej.
Juczyński, Z. (1999). Narzędzia pomiaru w psychologii zdrowia. Przegląd psychologiczny, 42(4), 43-56.
Kałużny, Ł. (2011). Tabu śmierci w perspektywie socjologicznej. Problemy konceptualizacji i operacjonalizacji. Zeszyty Naukowe/Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. gen. T. Kościuszki, 167-179.
Karkowski, T. A., Karkowska, D., Skoczylas, P. (2016). Medycyna personalizowana a medycyna narracyjna. W: A. Jackiewicz, G. Piotrowski, Ł. Sułkowski (red.), Ekonomiczne, medyczne i prawne aspekty zdrowia publicznego (s. 85-96). Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk.
Kautsch, M. (2016). Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia w Polsce. W: J. Krakowiak (red.), Zarządzanie w zdrowiu publicznym – aspekty społeczne i ekonomiczne (s. 347-358). Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk.
Kędzior, M. (2019). Współczesna edukacja zdrowotna na poziomie wczesnoszkolnym. Prace Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości z siedzibą w Wałbrzychu, 47, 255-271.
Kirenko, J. (2006). Oblicza niepełnosprawności. Lublin: Wydawnictwo Akademickie Wyższej Szkoły Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola.
Krakowiak, P., Modlińska, A., Binnebesel, J. (red.). (2009). Podręcznik koordynatora wolontariatu hospicyjnego. Gdańsk: Wydawnictwo "Via Medica".
Kurczewska, U., Jasińska, M., Orszulak-Michalak, D. (2010). Opieka paliatywna w Polsce–wybrane zagadnienia. Część I. Założenia, organizacja i funkcjonowanie opieki paliatywnej. Farmacja Polska, 66(2), 93-100.
Łuniewska, P. (2014). Finansowanie systemu ochrony zdrowia w Polsce. Współczesna Gospodarka, 5(1), 67-75.
Michalski, J. (2021). Sens życia w analizie egzystencjalnej i logoterapii. Implikacje pedagogiczne. Społeczeństwo. Edukacja. Język, 14, 7-18.
Miniszewska, J. (2019). Bycie z chorobą. Przystosowanie do wybranych chorób somatycznych z perspektywy psychologii pozytywnej i koncepcji poznawczych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Modlińska, A. (2013). Opieka paliatywna-interdyscyplinarna z natury. Palliative Medicine/Medycyna Paliatywna, 5(4): 157–162.
Najwyższa Izba Kontroli (2025). Opieka paliatywna i hospicyjna finansowana ze środków publicznych. Nr ewid. 11/2025/P/24/045/KZD. Warszawa: Najwyższa Izba Kontroli.
Nawrat, Z., Czuma, P., Szeliga, M. (2025). Medyczne zastosowania sztucznej inteligencji. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
Ostrzyżek, A. (2008). Jakość życia w chorobach przewlekłych. Problemy Higieny i Epidemiologii, 89(4), 467-470.
Rogala, A. (2020). Wyzwania realizacji koncepcji patient empowerment w kontekście kompetencji pacjentów. e-mentor, 85(3), 41-49. https://www.doi.org/10.15219/em85.1473
Słupek, E. (2023). Edukacja zdrowotna w aspekcie nowych wyzwań społecznych. Edukacja, Terapia, Opieka, 5, 141–155. https://doi.org/10.52934/eto.193
Staśkiewicz, U. (2017). Rola organizacji pozarządowych w Polsce w zaspokajaniu potrzeb społecznych. Obronność – Zeszyty Naukowe Wydziału Zarządzania i Dowodzenia Akademii Sztuki Wojennej, 3(23), 162-184.
Suchecka, J. (2010). Ekonomia zdrowia i opieki zdrowotnej. Warszawa: Wolters Kluwer.
Szetela, P. (2025). Opieka koordynowana w podstawowej opiece zdrowotnej w Polsce w latach 2021–2024: pierwsze doświadczenia. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 31(3), 166-176. https://doi.org/10.26444/monz/206089
Szweda-Lewandowska, Z. (2014). Modele opieki nad osobami niesamodzielnymi. Studia Ekonomiczne, 179, 215-224.
Świętochowski, W. (2010). Choroba przewlekła jako sytuacja kryzysowa w systemie rodzinnym. W: H. Skłodowski (red.), Człowiek w kryzysie – psychospołeczne aspekty kryzysu (s. 179-196). Wydawnictwo Społecznej Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi.
Taranowicz, I. (2001). Rola rodziny w opiece nad człowiekiem przewlekle chorym. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Tatoń, J. (2019). Profesjonalna edukacja terapeutyczna przewlekle chorych w personalistycznej opiece medycznej: postulat zawodowej specjalizacji. W: M. Kulus, A. Doroszewska, M. Chojnacka-Kuraś (red.), Językowe, prawne i dydaktyczne aspekty porozumiewania się z pacjentem (s. 116-142). Warszawa: Polska Akademia Nauk.
Tobiasz-Adamczyk, B. (2013). Wyzwania dla rodzin związane z opieką nad chorym lub starszym bliskim. W: K. Slany (red.), Zagadnienia małżeństwa i rodzin w perspektywie feministyczno-genderowej (s. 191-212). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Toczek-Wasiak, A., Wasiak, W., Dzierżanowski, T. (2022). Planowanie opieki z wyprzedzeniem. Palliative Medicine/Medycyna Paliatywna, 14(4), 168–172. https://doi.org/10.5114/pm.2022.127032
Topór-Mądry, R. (2011). Choroby przewlekłe. Obciążenie, jakość życia i konsekwencje ekonomiczne. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie, 9(1), 25-49. https://doi.org/10.4467/20842627OZ.11.002.0339
Winch, B. (2014). Komunikacja z rodziną pacjenta chorego onkologicznie. Current Gynecologic Oncology, 12(2), 155-171. https://doi.org/10.15557/CGO.2014.0014
Wojszel, Z. B., Bień, B. (2006). Czynniki determinujące obciążenie opiekuna rodzinnego osoby starszej w Polsce. W: M. Halicka, J. Halick (red.), Zostawić ślad na ziemi (s. 338-350). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Wysocka-Pleczyk, M. (2012). Grupy wsparcia online jako nowa forma pomocy w zmaganiu się z chorobą. Hygeia Public Health, 47(4), 391-397.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Scientific Journal of Special Education