Słowa kluczowe
niepełnosprawność
komunikacja
spektrum autyzmu
samostanowienie AAC
disability
communication
autism spectrum disorder
self-determination
Jak cytować
Abstrakt
Celem niniejszego artykułu, jest rozważenie jaką rolę pełni komunikacja wspomagająca i alternatywna w normalizacji życia osób w spektrum autyzmu ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi. Szczególną uwagę zwrócono na to, w jaki sposób AAC przyczynia się do rozwoju mowy werbalnej bądź innych istotnych umiejętności związanych z komunikowaniem się i funkcjonowaniem w społeczeństwie. Istotnym czynnikiem, który sprzyja włączaniu osób z niepełnosprawnością do życia społecznego jest umiejętność samostanowienia, a także umiejętność podejmowania decyzji, dlatego przeanalizowano sposób, w jaki narzędzia AAC mogą wspierać autonomię podopiecznego. Ponadto omówiono znaczenie indywidualnego doboru systemów komunikacji wspomagającej i alternatywnej oraz rolę nowoczesnych technologii, które zwiększają efektywność wsparcia komunikacyjnego w codziennym funkcjonowaniu osób w spektrum autyzmu. Artykuł ten ma na celu również krytyczną analizę i demistyfikację przekonań i stereotypów, które wciąż funkcjonują w odniesieniu do komunikacji wspomagającej i alternatywnej. Współcześnie, wyraźnie dostrzegalne są obawy rodziców związane z wdrożeniem AAC, występowanie tych wątpliwości dodatkowo uzasadnia potrzebę podejmowania omawianej problematyki w dyskursie naukowym.
Bibliografia
Brignell, A., Chenausky, K. V., Song, H., Zhu, J., Suo, C., Morgan, A. T. (2018). Communication interventions for autism spectrum disorder in minimally verbal children. The Cochrane database of systematic reviews, 11(11), CD012324. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012324.pub2
Cieszyńska, J., Korendo, M. (2013). Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6 roku życia. Kraków: Wydawnictwo Edukacyjne.
Dawidek, E. (2019). Komunikacja alternatywna i wspomagająca AAC w terapii niemówiących dzieci z autyzmem – zastosowanie programu Mówik. Biuletyn Logopedyczny, 33, 169–193.
Doroba, M. (2010). Normalizacja, integracja i inkluzja społeczna w życiu osób niepełnosprawnych możliwości i ograniczenia. Część 1. Edukacja. Szkoła Specjalna 1(252), 5-18.
Grycman, M., Kaczmarek, B. B. (2014). Podręczny słownik terminów AAC (komunikacji wspomagającej i alternatywnej). Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Kaczmarek, B.B., Wojciechowska, A. (2015). Autyzm i AAC. Alternatywne i wspomagające sposoby porozumiewania się w edukacji osób z autyzmem. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Madej-Cetnarowska, M. (2025). Od symboli do AI – rozwój technologii wspomagających komunikację osób w spektrum autyzmu. W: E. Sobocha, A. Patyk-Rybka (red.), Sztuczna inteligencja w edukacji i terapii osób w spektrum autyzmu. Spektrum różnic i wyjątkowości. Praktyka terapeutyczna i edukacyjna: AI w działaniu. Tom II (s. 39-61). Oficyna Wydawnicza ASPRA.
Michalik, M. (2020). Lingwistyczne podstawy terapii logopedycznej osób niemownych i niemówiących. Logopedia, 47(1), 287-297. https://doi.org/10.24335/Y9PQ-QY33
Pisula, E. (2010). Autyzm. Przyczyny, symptomy, terapia. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
Rostowska, T., Rostowski, J. (2014). Rola systemów lustrzanych neuronów w rozwoju języka i komunikacji interpersonalnej. Psychologia Rozwojowa, 19(2), 49-65. https://doi.org/10.4467/20843879PR.14.011.2289
Sarkar, S. (2025). AI and Neurodiversity: Supporting Individuals with Autism, ADHD and Other Cognitive Differences. International Journal for Multidisciplinary Research, 7(2), 1-12.
Sobocha, E., Patyk-Rybka, A. (2025). Neuroróżnorodność w praktyce – strategie wsparcia i edukacji dla osób ze złożonymi trudnościami rozwojowymi. W: E. Sobocha, A. Patyk-Rybka (red.), Sztuczna inteligencja w edukacji i terapii osób w spektrum autyzmu. Spektrum różnic i wyjątkowości. Praktyka terapeutyczna i edukacyjna: AI w działaniu. Tom II (s. 19-38). Oficyna Wydawnicza ASPRA.
Szumiło-Jackowska, J. (2021). Funkcjonalna edukacja i funkcjonalna komunikacja w terapii dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. W: I. Ramik-Mażewska (red.), Pedagogika specjalna – poszukiwania (s. 83-95). Wydawnictwo Rys.
Zając, E. (2024). Wykorzystanie MÓWika do rozwoju komunikacji werbalnej i niewerbalnej – badania własne. Logopedia, 53, 291–302. https://doi.org/10.24335/7a54-yb64
NETOGRAFIA
Grycman, M., Krempla K. (2024). Od wspomagania mowy do komunikacji werbalnej – pogłębianie relacji z partnerem komunikacyjnym. Pobrano dnia 3 stycznia 2026 roku z https://forumlogopedy.pl/artykul/od-wspomagania-mowy-do-komunikacji-werbalnej-poglebianie-relacji-z-partnerem-komunikacyjnym
Internetowy Słownik Języka Polskiego PWN (def. sprawstwo). Pobrano dnia 8 stycznia 2026 roku z https://sjp.pwn.pl/doroszewski/sprawstwo;5500118
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej