Słowa kluczowe
oncological disability
daily functioning nowotwory złośliwe
niepełnosprawność onkologiczna
codzienne funkcjonowanie
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł porusza kwestie wpływu choroby nowotworowej na codzienne funkcjonowanie pacjentów, uwzględniając zarówno fizyczne, jak i psychiczne skutki choroby oraz leczenia. Omówiono kwestie niepełnosprawności onkologicznej, wskazując, że osoby chore często doświadczają ograniczeń w samodzielnym życiu i wymagają wsparcia. Nowotwór złośliwy narusza sprawność organizmu, w związku z czym pacjenci mogą otrzymać orzeczenie o niepełnosprawności. Zwrócono uwagę na znaczenie edukacji i profilaktyki, które pozwalają zwiększyć świadomość społeczeństwa na temat ryzyka zachorowania, objawów nowotworów i możliwości leczenia. Podkreślono rolę wsparcia psychologicznego, w tym psychoedukacji i psychoonkologii, która ma na celu ułatwienie pacjentom i ich rodzinom radzenia sobie z chorobą oraz skutkami leczenia. Omówiono również proces powrotu do normalności po chorobie, który jest stopniowy, wymaga czasu i wsparcia, a jednocześnie może prowadzić do przewartościowania życia i odzyskania aktywności zawodowej oraz społecznej. Artykuł podkreśla, że pomimo trudności i ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, życie pacjentów może stopniowo wracać do normy, a odpowiednie wsparcie edukacyjne i psychologiczne zwiększa szanse na pełniejsze uczestnictwo w życiu społecznym. Jednocześnie wskazano na wybrane bariery systemowe, które utrudniają powrót do normalności. Jednocześnie wskazano na wybrane bariery systemowe, które utrudniają powrót do normalności.
Bibliografia
Bielesz, K., Plutowski, D., Sokołowski, F., Strzelczyk, W., Kieszkowska-Grudny, A., Rucińska, M. (2015). Poszukiwanie wiedzy na temat własnej choroby oraz stosowanie alternatywnych metod terapii wśród pacjentów poddawanych radioterapii. Psychoonkologia, 2, 43–48.
Didkowska, J. A., Wojciechowska, U., Irzyk, M., Rogalski, M., Olasek, P., Jawołowska, A., Filipek, P., Dybek, M. (2025). Nowotwory złośliwe w Polsce w 2023 roku. Warszawa: Krajowy Rejestr Nowotworów.
Fopka-Kowalczyk, M. (2013). Wsparcie społeczne w chorobie nowotworowej. Psychoonkologia, 17(4), 156–162
Galán, S., Tomé-Pires, C., Roy, R., Castarlenas, E., Racine, M., Jensen, M. P., Miró, J. (2021). Improving the quality of life of cancer survivors in school: Consensus recommendations using a Delphi study. Children, 8(11), 1021. https://doi.org/10.3390/children8111021
Gmiterek, M. J. (2016). Rozmowy o lęku przed śmiercią, zdrowiu psychicznym i seksualnym z pacjentem onkologicznym. Tabu z perspektywy psychoonkologii. Psychoonkologia, 20(3), 133–141. https://doi.org/10.5114/pson.2016.64965
Gnus, J. J., Podlawska, P., Maślanka, P., Gonet, M., Blok, K., Winter, P., Dziewiszek, M., Hącia, P., Kuciel-Lewandowska, J. M., Paprocka-Borowicz, M. (2016). Problemy psychologiczne u pacjentów ze zdiagnozowaną chorobą nowotworową. W: E. Krajewska-Kułak, C. R. Łukaszuk, J. Lewko i in. (red.), W drodze do brzegu życia (t. 14, s. 293–301). Białystok: Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.
Gołębiowska, A., Samardakiewicz, M., Majkowicz, M. (2012). Analiza wyznaczników powrotu do normalnego życia dzieci i młodzieży po leczeniu choroby nowotworowej. Psychoonkologia, 16(2), 43–48.
Gołota, S., Borkowska, A. (2015). Chemobrain – zarys metodologii badań neuropsychologicznych nad dysfunkcjami poznawczymi po chemioterapii. Medycyna Paliatywna, 7(4), 228–235.
Kancik, E., Milaniuk, S., Prystupa, A., Mosiewicz, J. (2014). Powikłania po chemioterapii w praktyce lekarza internisty. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 20(4), 444–448. https://doi.org/10.5604/20834543.1132053
Komendarek-Kowalska, M. (2018). Jakość życia pacjenta z chorobą nowotworową. Ból i depresja – nasilenie objawów w zależności od płci. Medycyna Paliatywna, 10(1), 30–36. https://doi.org/10.5114/pm.2018.77204
Krajewska, M., Czekalska, I. (2011). Rola psychoonkologii w leczeniu chorób nowotworowych piersi. Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, 1(2), 149–154.
Lee, G., Kim, S. Y., Ahn, A., Kong, S., Nam, H., Kang, D., Kim, H. K., Shim, Y. M., Jeong, A., Shin, D. W., Cho, J. (2024). Adjustment to "new normal" after cancer among non-small cell lung cancer survivors: A qualitative study. Palliative & supportive care, 22(3), 487–492. https://doi.org/10.1017/S1478951523001815
Lieb, M., Wünsch, A., Schieber, K., Bergelt, C., Faller, H., Geiser, F., Goerling, U., Hönig, K., Hornemann, B., Maatouk, I., Niecke, A., Stein, B., Teufel, M., Wickert, M., Büttner-Teleagă, A., Erim, Y., Weis, J. (2022). Return to work after cancer: Improved mental health in working cancer survivors. Psycho-oncology, 31(6), 893–901. https://doi.org/10.1002/pon.5877
Mianowski, J. (2021). Życie (nie)codzienne z chorobą nowotworową i po jej remisji. Perspektywa uczestników OnkoMarszu Granicami Polski. Miscellanea Anthropologica Et Sociologica, 22(2-3), 64–87.
Niemiec, M. (2023). Przystosowanie do choroby nowotworowej a ryzyko wystąpienia depresji u kobiet z rakiem piersi [rozprawa doktorska]. Akademia Kaliska im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego.
Pietrzyk, A. (2004). Napiętnowani: wyleczeni z raka w miejscu pracy i w towarzystwach ubezpieczeniowych. Chowanna, 2, 99–108.
Pluta, M. (2020). Praca zawodowa w życiu osób z następstwem chorobowym. Studia Humanistyczne AGH, 19(3), 15–32. https://doi.org/10.7494/human.2020.19.3.15
Porębiak, M. I. (2008). Fakty i mity dotyczące chorób nowotworowych. Psychoonkologia, 12(2), 52–57.
Richter, P., Kołodziejczyk, P., Szczepanik, A. (2021). Współczesne zasady diagnostyki i leczenia nowotworów. W: G. Wallner, T. Banasiewicz (red.), Chirurgia. Tom 1 (s. 349–371). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL. https://doi.org/10.53270/2021.001
Ryznar‑Zaręba, M. (2023). Analiza czynników wpływających na jakość życia pacjentów z nowotworem piersi poddawanych chemioterapii [rozprawa doktorska]. Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.
Smoleń, E., Słysz, M., Hombek, K., Jarema, M. (2020). Samoocena stanu zdrowia i funkcjonowanie osób chorych na raka. Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, 10(1), 1–8. https://doi.org/10.17219/pzp/112224
Ulaniecka, N. (2024). Rehabilitacja zawodowa osób chorujących onkologicznie – potrzeby i bariery wdrażania. Praca Socjalna, 51(1), 19-27. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.4823
Zielazny, P., Zarzeczna‑Baran, M., Wojtecka, A. (2013). System rodzinny a nowotwór – wybrane zagadnienia. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 19(4), 439–444.
Zielazny, P., Zielińska, P., de Walden-Gałuszko, K., Kuziemski, K., Bętkowska-Korpała, B. (2016). Psychoonkologia w Polsce. Psychiatria Polska, 50(5), 1065–1073. https://doi.org/10.12740/PP/60906
NETOGRAFIA
Biernacka, E. (2017). Konsekwencje społeczne choroby nowotworowej – perspektywa pacjenta. https://hematoonkologia.pl/aktualnosci/id/2707-konsekwencje-spoleczne-choroby-nowotworowej-perspektywa-pacjenta
Fundacja Onkologiczna – Alivia. (2022). Diagnoza: rak – co dalej z pracą zawodową? Zwolnienie lekarskie i wynagrodzenie. https://alivia.org.pl/wiedza-o-raku/diagnoza-rak-co-dalej-z-praca-zawodowa-zwolnienie-lekarskie-i-wynagrodzenie/
Gośliński, J. (2019a). Skutki uboczne radioterapii. https://www.zwrotnikraka.pl/skutki-uboczne-radioterapii/
Gośliński, J. (2019b). Poukładać sobie raka – rekonwalescencja po leczeniu onkologicznym. https://www.zwrotnikraka.pl/poukladac-raka-rekonwalescencja/
Gośliński, J. (2023). „Życie po nowotworze” – raport na temat stanu zdrowia ozdrowieńców. https://www.zwrotnikraka.pl/zycie-po-nowotworze-raport/
Gośliński, J. (2025a). Co to jest nowotwór złośliwy? https://www.zwrotnikraka.pl/rak-nowotwor-zlosliwy-co-to-jest/
Gośliński, J. (2025b). Powrót do szkoły po chorobie nowotworowej. Jak wspierać dziecko w remisji? https://www.zwrotnikraka.pl/powrot-do-szkoly-po-chorobie-nowotworowej/
Kochanowska, M. (2016). Immunoonkologia – przełom w leczeniu nowotworów. https://alivia.org.pl/wiedza-o-raku/immunoonkologia-przelom-w-leczeniu-nowotworow/
Marusia, A. (2024). Co przysługuje osobie chorej na nowotwór? https://www.medme.pl/artykuly/co-przysluguje-osobie-chorej-na-nowotwor
Paleczna, M. (2019). Jakość życia w chorobie nowotworowej. https://www.zwrotnikraka.pl/jakosc-zycia-w-chorobie-nowotworowej/
Pogorzelska, S. (2024). Edukacja zdrowotna jako narzędzie w walce z nowotworami. https://www.sylwiapogorzelska.pl/edukacja-zdrowotna-jako-narzedzie-w-walce-z-nowotworami/
Saleta, W. (2025). Hormonoterapia raka – czym jest? Kiedy się stosuje, jakie daje skutki uboczne. https://onkopedia.pl/wiedza/hormonoterapia-raka-czym-jest-kiedy-sie-stosuje-jakie-daje-skutki-uboczne/
Sochacka, E. (2024). Terapia celowana – nowa metoda leczenia nowotworów. https://www.doz.pl/czytelnia/a12824-Terapia_celowana_-_nowa_metoda_leczenia_nowotworow
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej