Keywords
normalizacja
wzrok
włączanie
bariery visual impairment
normalization
vision
inclusion
barriers
How to Cite
Abstract
The article addresses the issue of how people with visual impairments function in the context of striving for full normalisation of their lives in society. The aim of the study is to show the complexity of the experiences of people with visual impairments and to identify key areas requiring systemic and social support. The text presents definitions and classifications of visual impairment, as well as the importance of sight in various spheres of an individual's daily functioning. Particular attention is paid to stereotypes, social barriers and emotional difficulties that affect the quality of life and the process of social integration. The concept of normalisation as one of the fundamental concepts of special education is also discussed, emphasising its importance in the areas of family, education, professional life, cultural and public space. The importance of audio description in the reception of culture and art is also mentioned. The need to avoid an approach focused on deficits and medical aspects of disability in favour of an inclusive and holistic approach, in which the social environment adapts to the needs of the individual, was emphasised. The conclusions indicated that creating accessible, friendly and inclusive living conditions promotes autonomy, independence and full participation of people with visual impairments in social life.
References
Belzyt, J. (2012). Niepełnosprawność – Edukacja – Dorosłość. Studium przypadku osoby ociemniałej. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Bernaś, A. (2016). Audiodeskrypcja kluczem do świata kultury i sztuki dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Toruńskie Studia Bibliologiczne, 1(16), 167-192. http://doi.org/10.12775/TSB.2016.009
Bilewicz, M. (2022). Percepcja inkluzji społecznej przez osoby z niepełnosprawnością wzroku. Niepełnosprawność, 45-46, 140-153.
Binder, K.W., Wrzesińska, M. A., Kocur J. (2020). Lęk u osób z dysfunkcją wzroku. Psychiatria Polska, 54(2), 279–288. https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/85408
Bugajska, J., Nowak, K. (2019). Osoba z niepełnosprawnością wzrokową w pracy. Poradnik dla pracodawców. Warszawa: Centralny Instytut Ochrony Pracy-Państwowy Instytut Badawczy.
Chodkowski, Z. (2020). Znaczenie adaptacji zawodowej w rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami. Człowiek - Niepełnosprawność - Społeczeństwo, 4(46), 79-95. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.7574
Czerwińska, K. (2020). Gradual loss of vision and performing the role of father. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 28, 37–60. https://doi.org/10.14746/ikps.2020.28.03
Czerwińska, K. (2007). Stereotypy i uprzedzenia wobec osób niewidomych i słabo widzących–przegląd badań. Wychowanie na co dzień, 7(8), 12-16.
Czerwińska, K. (2015). Utrata wzroku w kontekście realizacji zadań rozwojowych w okresie dorosłości. Niepełnosprawność. Dyskursy pedagogiki specjalnej, 17, 76–89.
Czerwińska, K., Kucharczyk, I. (2019). Nabycie niepełnosprawności wzroku w późnej dorosłości a jakość życia. Niepełnosprawność, 34, 131-145. https://doi.org/10.4467/25439561.NP.19.022.11852
Czerwińska, K. (2020). Diagnostyka inkluzyjna w pracy dydaktycznej z uczniem z niepełnosprawnością wzroku. W: J. Głodkowska (red.), Dydaktyka specjalna. W horyzoncie znaczeń, koncepcji i praktyki pedagogicznej (s. 166-180), tom I. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Dębska, A. E., Szpringer, M., Jachymczyk, E., Beyger, K. (2024). Self-efficacy in blind and partially sighted people. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 30(2), 146-152. https://doi.org/10.26444/monz/189643
Doroba, M. (2010). Normalizacja, integracja i inkluzja społeczna w życiu osób niepełnosprawnych. Możliwości i ograniczenia. Szkoła Specjalna, 71(1), 5–19.
Dykcik, W. (2003). Aktywność w kulturze i sztuce podstawą edukacji i twórczego życia osób niepełnosprawnych. W: E. Jutrzyna (red.), Sztuka w życiu i edukacji osób niepełnosprawnych. Wybrane zagadnienia (s. 9-18). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Fedorowicz-Kruszewska, M. (2015). Biblioteczne zasoby cyfrowe jako niezbędny element współczesnego środowiska edukacyjnego studentów z niepełnosprawnością wzroku. e-mentor, 3(60), 48-53. http://doi.org/10.15219/em60.1186
Gładyszewska-Cylulko, J. (2024). Uczniowie z niepełnosprawnością wzroku w zmieniającej się rzeczywistości społecznej i edukacyjnej – obszary wymagające wsparcia. Kultura – Przemiany – Edukacja, Tom specjalny, 278–285. https://doi.org/10.15584/kpe.spec.crae.2024.22
Kazanowski, Z. (2010). Uwarunkowania integracji społecznej uczniów niewidomych w grupie rówieśniczej. Szkoła Specjalna, 1(252), 20-33.
Kilian, M., Paplińska, M. (2009). Nauczanie orientacji przestrzennej osób niewidomych i słabowidzących z niepełnosprawnością złożoną. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 1(1), 101-114.
Kłopotowska, A. (2016). Doświadczanie przestrzeni w rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku. Sztuka a tyflorehabilitacja. Białystok: Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej.
Kotowski, S. (2008). Przewodnik po problematyce osób niewidomych i słabowidzących. Warszawa: Wydawnictwo Fundacja Polskich Niewidomych i Słabowidzących „Trakt".
Kramarz, J., Drogosz, M. (2024). Ukryte stereotypy i uprzedzenia wobec osób niewidomych w Polsce. Niepełnosprawność – Zagadnienia, Problemy, Rozwiązania, 2, 65-88. https://doi.org/10.61531/315eye
Kuczyńska-Kwapisz, J. (2008). Rozwój tyflopedagogiki W: J. J. Błeszyński, D. Baczała, J. Binnebesel (red.), Historyczne dyskursy nad pedagogiką specjalną – w ujęciu pedagogicznym (s. 105-119). Łódź: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej w Łodzi.
Kupisiewicz, M. (2013). Słownik pedagogiki specjalnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Łuba, M. (2015). Poradnictwo psychologiczne dla osób z niepełnosprawnością. W: Cz. Czabała, S. Kluczyńska (red.), Poradnictwo psychologiczne, (s. 349-385). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Matyjas, B. (2020). Pedagogika rodziny. Aktualna problematyka i nowe obszary badawcze. Studia z Teorii Wychowania, 11(2), 81–98. http://doi.org/10.5604/01.3001.0014.3650
Niemiec, M. (2015). Funkcjonowanie społeczne młodzieży z niepełnosprawnością wzroku. Publiczna rozprawa doktorska. Uniwersytet Śląski w Katowicach.
Nowak, A. (2015). Uczestnictwo osób niepełnosprawnych w kulturze. Chowanna, 1, 91–102.
Paplińska, M. (2010). Konsekwencje wynikające z braku wzroku, W: M. Bielska-Łach (red.), Norweska praca socjalna (s. 129-135). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Papuda-Dolińska, B. (2022). Wspomaganie rozwoju poznawczego dzieci z dysfunkcją wzroku. Poradnik dla rodziców i nauczycieli. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Pluszyńska, A., Konior, A. (2023). Osoby z niepełnosprawnościami odbiorcami kultury - wyniki badań pilotażowych w Małopolsce. Polityka Społeczna, 9, 11-19. http://doi.org/10.5604/01.3001.0053.9033
Robińska, A. (2021). Raport z badania Pracodawca na TAK. 10 zasad skutecznego zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Poznań: Fundacja TAKpełnosprawni.
Rogowska, D. (2023). Osoby niewidome oraz ich zatrudnienie w świetle wybranych problemów. Szkoła-Zawód-Praca, 25, 172–184. https://doi.org/10.34767/SZP.2023.01.07.
Sadowska, A., Pogonowski, M. (2022). Udostępnianie kultury osobom niepełnosprawnym – potencjał spektaklu teatralnego w wykonaniu osób z dysfunkcją wzroku. Niepełnosprawność – Zagadnienia, Problemy, Rozwiązania, 3-4, 189-207.
Szabała, B. (2019). Uczestnictwo osób z niepełnosprawnością wzrokową w kulturze. Lubelski rocznik pedagogiczny, 38(4), 41-58. http://doi.org/10.17951/lrp.2019.38.4.41-58
Szymańska, B. (2012). Audiodeskrypcja – milowy krok w stronę dostępności kultury dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Wiadomości o Równości, 1, 24-31.
Światowa Organizacja Zdrowia [WHO] (2009). Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia.
Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2011, nr 85, poz. 459, art. 4, pkt 28.
Wałachowska, M. (2018). Specyfika macierzyństwa kobiet z niepełnosprawnością wzroku. W: J. Głodkowska, K. Sipowicz, I. Patejuk-Mazurek (red.), Tradycja i współczesność pedagogiki specjalnej w tworzeniu społeczeństwa dla wszystkich. W 95-lecie Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej (s. 155–172). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Walkiewicz-Krutak, M. (2015). Słabowzroczność w aspekcie klinicznym i funkcjonalnym. W: K. Czerwińska, M. Paplińska i M. Walkiewicz-Krutak (red.), Tyflopedagogika wobec współczesnej przestrzeni edukacyjno-rehabilitacyjnej (s. 198-219). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Wysocki, M. (2010). Projektowanie otoczenia dla osób niewidomych. Pozawzrokowa percepcja przestrzeni. Gdańsk: Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej.
Żółkowska, T. (2011). Normalizacja – niedokończona teoria praktyki. Niepełnosprawność. Półrocznik naukowy, 5, 53–64.
Żytka-Rydosz, E. (2024). Rola rodziny w rozwoju dziecka. Kultura – Przemiany – Edukacja, 14–15, 138-148. https://doi.org/10.15584/kpe.2024.9
NETOGRAFIA
Integracyjny Teatr Aktora Niewidomego. Pobrano dnia 25 lutego 2026 roku z https://teatritan.pl/o-nas/
International Classification of Diseases 11th Revision. Pobrano dnia 14 listopada 2025 roku z https://icd.who.int/en/
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Scientific Journal of Special Education