Słowa kluczowe
normalizacja
wzrok
włączanie
bariery visual impairment
normalization
vision
inclusion
barriers
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł podejmuje problematykę funkcjonowania osób z niepełnosprawnością wzroku w kontekście dążenia do pełnej normalizacji ich życia w społeczeństwie. Celem opracowania jest ukazanie złożoności doświadczeń osób z niepełnosprawnością wzroku oraz wskazanie kluczowych obszarów wymagających systemowego i społecznego wsparcia. W tekście przedstawiono definicje i klasyfikacje niepełnosprawności wzrokowej, a także znaczenie wzroku w różnych sferach codziennego funkcjonowania jednostki. Szczególną uwagę poświęcono stereotypom, barierom społecznym oraz trudnościom emocjonalnym, które wpływają na jakość życia i proces integracji społecznej. Omówiono również koncepcję normalizacji jako jednego z fundamentalnych pojęć pedagogiki specjalnej, podkreślając jej znaczenie w obszarach życia rodzinnego, edukacji, życia zawodowego, kultury oraz przestrzeni publicznej. Wspomniano również o znaczeniu audiodeskrypcji w odbiorze kultury i sztuki. Zaakcentowano potrzebę unikania podejścia koncentrującego się na deficytach i medycznych aspektach niepełnosprawności na rzecz podejścia inkluzyjnego i holistycznego, w którym to środowisko społeczne dostosowuje się do potrzeb jednostki. We wnioskach wskazano, że tworzenie dostępnych, przyjaznych i włączających warunków życia sprzyja autonomii, samodzielności oraz pełnemu uczestnictwu osób z niepełnosprawnością wzroku w życiu społecznym.
Bibliografia
Belzyt, J. (2012). Niepełnosprawność – Edukacja – Dorosłość. Studium przypadku osoby ociemniałej. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Bernaś, A. (2016). Audiodeskrypcja kluczem do świata kultury i sztuki dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Toruńskie Studia Bibliologiczne, 1(16), 167-192. http://doi.org/10.12775/TSB.2016.009
Bilewicz, M. (2022). Percepcja inkluzji społecznej przez osoby z niepełnosprawnością wzroku. Niepełnosprawność, 45-46, 140-153.
Binder, K.W., Wrzesińska, M. A., Kocur J. (2020). Lęk u osób z dysfunkcją wzroku. Psychiatria Polska, 54(2), 279–288. https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/85408
Bugajska, J., Nowak, K. (2019). Osoba z niepełnosprawnością wzrokową w pracy. Poradnik dla pracodawców. Warszawa: Centralny Instytut Ochrony Pracy-Państwowy Instytut Badawczy.
Chodkowski, Z. (2020). Znaczenie adaptacji zawodowej w rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami. Człowiek - Niepełnosprawność - Społeczeństwo, 4(46), 79-95. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.7574
Czerwińska, K. (2020). Gradual loss of vision and performing the role of father. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 28, 37–60. https://doi.org/10.14746/ikps.2020.28.03
Czerwińska, K. (2007). Stereotypy i uprzedzenia wobec osób niewidomych i słabo widzących–przegląd badań. Wychowanie na co dzień, 7(8), 12-16.
Czerwińska, K. (2015). Utrata wzroku w kontekście realizacji zadań rozwojowych w okresie dorosłości. Niepełnosprawność. Dyskursy pedagogiki specjalnej, 17, 76–89.
Czerwińska, K., Kucharczyk, I. (2019). Nabycie niepełnosprawności wzroku w późnej dorosłości a jakość życia. Niepełnosprawność, 34, 131-145. https://doi.org/10.4467/25439561.NP.19.022.11852
Czerwińska, K. (2020). Diagnostyka inkluzyjna w pracy dydaktycznej z uczniem z niepełnosprawnością wzroku. W: J. Głodkowska (red.), Dydaktyka specjalna. W horyzoncie znaczeń, koncepcji i praktyki pedagogicznej (s. 166-180), tom I. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Dębska, A. E., Szpringer, M., Jachymczyk, E., Beyger, K. (2024). Self-efficacy in blind and partially sighted people. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 30(2), 146-152. https://doi.org/10.26444/monz/189643
Doroba, M. (2010). Normalizacja, integracja i inkluzja społeczna w życiu osób niepełnosprawnych. Możliwości i ograniczenia. Szkoła Specjalna, 71(1), 5–19.
Dykcik, W. (2003). Aktywność w kulturze i sztuce podstawą edukacji i twórczego życia osób niepełnosprawnych. W: E. Jutrzyna (red.), Sztuka w życiu i edukacji osób niepełnosprawnych. Wybrane zagadnienia (s. 9-18). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Fedorowicz-Kruszewska, M. (2015). Biblioteczne zasoby cyfrowe jako niezbędny element współczesnego środowiska edukacyjnego studentów z niepełnosprawnością wzroku. e-mentor, 3(60), 48-53. http://doi.org/10.15219/em60.1186
Gładyszewska-Cylulko, J. (2024). Uczniowie z niepełnosprawnością wzroku w zmieniającej się rzeczywistości społecznej i edukacyjnej – obszary wymagające wsparcia. Kultura – Przemiany – Edukacja, Tom specjalny, 278–285. https://doi.org/10.15584/kpe.spec.crae.2024.22
Kazanowski, Z. (2010). Uwarunkowania integracji społecznej uczniów niewidomych w grupie rówieśniczej. Szkoła Specjalna, 1(252), 20-33.
Kilian, M., Paplińska, M. (2009). Nauczanie orientacji przestrzennej osób niewidomych i słabowidzących z niepełnosprawnością złożoną. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 1(1), 101-114.
Kłopotowska, A. (2016). Doświadczanie przestrzeni w rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku. Sztuka a tyflorehabilitacja. Białystok: Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej.
Kotowski, S. (2008). Przewodnik po problematyce osób niewidomych i słabowidzących. Warszawa: Wydawnictwo Fundacja Polskich Niewidomych i Słabowidzących „Trakt".
Kramarz, J., Drogosz, M. (2024). Ukryte stereotypy i uprzedzenia wobec osób niewidomych w Polsce. Niepełnosprawność – Zagadnienia, Problemy, Rozwiązania, 2, 65-88. https://doi.org/10.61531/315eye
Kuczyńska-Kwapisz, J. (2008). Rozwój tyflopedagogiki W: J. J. Błeszyński, D. Baczała, J. Binnebesel (red.), Historyczne dyskursy nad pedagogiką specjalną – w ujęciu pedagogicznym (s. 105-119). Łódź: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej w Łodzi.
Kupisiewicz, M. (2013). Słownik pedagogiki specjalnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Łuba, M. (2015). Poradnictwo psychologiczne dla osób z niepełnosprawnością. W: Cz. Czabała, S. Kluczyńska (red.), Poradnictwo psychologiczne, (s. 349-385). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Matyjas, B. (2020). Pedagogika rodziny. Aktualna problematyka i nowe obszary badawcze. Studia z Teorii Wychowania, 11(2), 81–98. http://doi.org/10.5604/01.3001.0014.3650
Niemiec, M. (2015). Funkcjonowanie społeczne młodzieży z niepełnosprawnością wzroku. Publiczna rozprawa doktorska. Uniwersytet Śląski w Katowicach.
Nowak, A. (2015). Uczestnictwo osób niepełnosprawnych w kulturze. Chowanna, 1, 91–102.
Paplińska, M. (2010). Konsekwencje wynikające z braku wzroku, W: M. Bielska-Łach (red.), Norweska praca socjalna (s. 129-135). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Papuda-Dolińska, B. (2022). Wspomaganie rozwoju poznawczego dzieci z dysfunkcją wzroku. Poradnik dla rodziców i nauczycieli. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Pluszyńska, A., Konior, A. (2023). Osoby z niepełnosprawnościami odbiorcami kultury - wyniki badań pilotażowych w Małopolsce. Polityka Społeczna, 9, 11-19. http://doi.org/10.5604/01.3001.0053.9033
Robińska, A. (2021). Raport z badania Pracodawca na TAK. 10 zasad skutecznego zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Poznań: Fundacja TAKpełnosprawni.
Rogowska, D. (2023). Osoby niewidome oraz ich zatrudnienie w świetle wybranych problemów. Szkoła-Zawód-Praca, 25, 172–184. https://doi.org/10.34767/SZP.2023.01.07.
Sadowska, A., Pogonowski, M. (2022). Udostępnianie kultury osobom niepełnosprawnym – potencjał spektaklu teatralnego w wykonaniu osób z dysfunkcją wzroku. Niepełnosprawność – Zagadnienia, Problemy, Rozwiązania, 3-4, 189-207.
Szabała, B. (2019). Uczestnictwo osób z niepełnosprawnością wzrokową w kulturze. Lubelski rocznik pedagogiczny, 38(4), 41-58. http://doi.org/10.17951/lrp.2019.38.4.41-58
Szymańska, B. (2012). Audiodeskrypcja – milowy krok w stronę dostępności kultury dla osób z niepełnosprawnością wzroku. Wiadomości o Równości, 1, 24-31.
Światowa Organizacja Zdrowia [WHO] (2009). Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia.
Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2011, nr 85, poz. 459, art. 4, pkt 28.
Wałachowska, M. (2018). Specyfika macierzyństwa kobiet z niepełnosprawnością wzroku. W: J. Głodkowska, K. Sipowicz, I. Patejuk-Mazurek (red.), Tradycja i współczesność pedagogiki specjalnej w tworzeniu społeczeństwa dla wszystkich. W 95-lecie Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej (s. 155–172). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Walkiewicz-Krutak, M. (2015). Słabowzroczność w aspekcie klinicznym i funkcjonalnym. W: K. Czerwińska, M. Paplińska i M. Walkiewicz-Krutak (red.), Tyflopedagogika wobec współczesnej przestrzeni edukacyjno-rehabilitacyjnej (s. 198-219). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Wysocki, M. (2010). Projektowanie otoczenia dla osób niewidomych. Pozawzrokowa percepcja przestrzeni. Gdańsk: Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej.
Żółkowska, T. (2011). Normalizacja – niedokończona teoria praktyki. Niepełnosprawność. Półrocznik naukowy, 5, 53–64.
Żytka-Rydosz, E. (2024). Rola rodziny w rozwoju dziecka. Kultura – Przemiany – Edukacja, 14–15, 138-148. https://doi.org/10.15584/kpe.2024.9
NETOGRAFIA
Integracyjny Teatr Aktora Niewidomego. Pobrano dnia 25 lutego 2026 roku z https://teatritan.pl/o-nas/
International Classification of Diseases 11th Revision. Pobrano dnia 14 listopada 2025 roku z https://icd.who.int/en/
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej