Keywords
camouflage
autistic burnout
normalization
quality of life spektrum autyzmu
kamuflaż
wypalenie autystyczne
normalizacja
jakość życia
How to Cite
Abstract
This article is a theoretical analysis of the psychosocial costs incurred by individuals with autism spectrum disorders as a result of normalization pressure exerted by therapeutic and educational systems. From the perspective of a special education student, this article critically examines those forms of early therapeutic intervention whose primary goal is the elimination of autistic traits and shaping the individual so that they do not stand out among neurotypical peers. In this paper, I focused on describing the mechanism of social camouflage as a survival strategy and demonstrated its connection to the occurrence of autistic burnout in adulthood. The article focuses on the paradox where the adaptive success of an individual with autism spectrum disorder becomes the cause of an internal identity crisis and a decline in their subjective quality of life. I point to the need for a paradigm shift in special education pedagogy – moving from the pursuit of “fixing” individuals with autism spectrum disorders towards supporting their authenticity and psychological well-being. The article concludes with a research postulate indicating the need for further participatory research that will enable individuals on the spectrum to define their own measures of life satisfaction, independent of normative societal expectations.
References
Bobkowicz-Lewartowska, L. (2005). Wielowymiarowość zjawiska autyzmu dziecięcego.
W poszukiwaniu metod terapii. Psychologia Rozwojowa, 10(3), 135-144.
Buchholz, A. (2023). Maskowanie w autyzmie – analiza zjawiska. Szkoła Specjalna, 84(3), 183–193. https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.8978
Cage, E., Troxell-Whitman, Z. (2019). Understanding the Reasons, Contexts and Costs of Camouflaging for Autistic Adults. Journal of autism and developmental disorders, 49(5), 1899–1911. https://doi.org/10.1007/s10803-018-03878-x
Cytowska, B. (2013). Idea wczesnej interwencji i wspomagania rozwoju małego dziecka. W: B. Cytowska, B. Winczura (red.), Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka (s. 15-26). Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Czapiński, J. (2015). Psychologiczne teorie szczęścia. W: J. Czapiński (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka (s. 89-100). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Czapiński, J. (2017). Psychologia szczęścia. Kto, kiedy, dlaczego kocha życie i co z tego wynika, czyli nowa odsłona teorii cebulowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Dawson, G., Rogers, S., Munson, J., Smith, M., Winter, J., Greenson, J., Donaldson, A., Varley, J. (2010). Randomized, controlled trial of an intervention for toddlers with autism: the Early Start Denver Model. Pediatrics, 125(1), e17–e23. https://doi.org/10.1542/peds.2009-0958
De Clercq, L. E., Dieleman, L. M., van der Kaap-Deeder, J., Soenens, B., Prinzie, P., De Pauw, S. S. W. (2021). Negative Controlling Parenting and Child Personality as Modifiers of Psychosocial Development in Youth with Autism Spectrum Disorder: A 9-Year Longitudinal Study at the Level of Within-Person Change. Journal of autism and developmental disorders, 51(8), 2891–2907. https://doi.org/10.1007/s10803-020-04761-4
Deptuła M., Potorska A., Borisch Sz. (2018). Wczesna profilaktyka problemów w rozwoju psychospołecznym i ryzykownych zachowań dzieci i młodzieży. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Encyklopedia PWN (2026). Dobrostan. Pobrano dnia 4 stycznia 2026 roku z https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/dobrostan;3893293.html
Gerland, G. (2015). Prawdziwy człowiek. Osobista opowieść o dorastaniu i edukacji
w autyzmie. Warszawa: Wydawnictwo Wolters Kluwer SA.
Haak, D. (2024). Autistic burnout: wypalenie autystyczne. Pobrano dnia 4 stycznia 2026 roku z https://dominikhaak.pl/autistic-burnout-wypalenie-autystyczne/
Hull, L., Petrides, K. V., Allison, C., Smith, P., Baron-Cohen, S., Lai, M. C., Mandy, W. (2017). "Putting on My Best Normal": Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions. Journal of autism and developmental disorders, 47(8), 2519–2534. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3166-5
Kupferstein, H. (2018). Evidence of increased PTSD symptoms in autistics exposed to applied behavior analysis. Advances in Autism, 4(1), 19-29. https://doi.org/10.1108/AIA-08-2017-0016
Ławicka, J. (2019). Człowiek w spektrum autyzmu. Podręcznik pedagogiki empatycznej. Opole: Fundacja Prodeste.
Ławicka, J. (2021). Jarzmo. Spektrum przemocy. Opole: Fundacja Prodeste.
Mikut, M. (2022). „Autyzm? Od tego mam zalety”. Wyjątkowość neuroróżnorodności. Niepełnosprawność i Rehabilitacja, 88(4), 87-96. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.1879
Nieradka, F. (2022). Kamuflaż u osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Analiza zjawiska w świetle dotychczasowych badań. Człowiek - Niepełnosprawność - Społeczeństwo, 55(1), 67–81. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8513
Pisula, E. (2011). Wspomaganie osób z zaburzeniami należącymi do autystycznego spektrum
w perspektywie psychopatologii rozwojowej. W: J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka (s. 446-454). Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN.
Przyrowski, Z. (2019). Integracja sensoryczna. Wprowadzenie do teorii, diagnozy i terapii. Warszawa: EMPIS.
Raymaker, D. M., Teo, A. R., Steckler, N. A., Lentz, B., Scharer, M., Delos Santos, A., Kapp, S. K., Hunter, M., Joyce, A., Nicolaidis, C. (2020). "Having All of Your Internal Resources Exhausted Beyond Measure and Being Left with No Clean-Up Crew": Defining Autistic Burnout. Autism in adulthood, 2(2), 132–143. https://doi.org/10.1089/aut.2019.0079
Skibska, J. (2014). Wspomaganie rozwoju małego dziecka szansą na dobry start – konteksty wyzwań – komunikat z badań. W: G. Gunia, D. Baraniewicz (red.), Teoria i praktyka oddziaływań profilaktyczno-wspierających rozwój osób z niepełnosprawnością (s. 194-205). Kraków: Wydawnictwo Naukowe UP.
Skibska, J. (2015). Neuroplastyczność mózgu wsparciem rozwojowym dziecka we wczesnym dzieciństwie. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanitas. Pedagogika, 10, 79-92.
Stoch, M. (2025). Maskowanie u osób w spektrum autyzmu i jego literacka reprezentacja w powieściach Richarda Powersa jako inspiracja dla środowiska edukacyjnego. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio N – Educatio Nova, 10, 353–373. https://doi.org/10.17951/en.2025.10.353-373
Strzelecki D. (2025a). Kamuflaż i wypalenie autystyczne a jakość życia (młodych) dorosłych osób ze stanami ze spektrum autyzmu [rozprawa doktorska]. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
Strzelecki, D. (2025b). Wypalenie autystyczne – raport z badań wstępnych. Journal of Modern Science, 61(1), 618–642. https://doi.org/10.13166/jms/202665
Ślusarczyk, P. (2022). Wpływ pracy terapeutycznej na rozwój dziecka z autyzmem w nauczaniu wczesnoszkolnym. Edukacja Humanistyczna, 1(46), 143-156
Wilkenfeld, D. A., McCarthy, A. M. (2020). Ethical Concerns with Applied Behavior Analysis for Autism Spectrum "Disorder". Kennedy Institute of Ethics journal, 30(1), 31–69. https://doi.org/10.1353/ken.2020.0000
Winczura, B. (2018). Zaburzenia współwystępujące z autyzmem – uwarunkowania rozwojowe, symptomy kliniczne i dylematy diagnostyczne. Logopedia, 47(2), 237-257. https://doi.org/10.24335/A831-7J64
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Scientific Journal of Special Education