Keywords
Down Syndrome
bariers
supported employment
intellectual disability zespół Downa
zatrudnienie
bariery
zatrudnienie wspomagane
niepełnosprawność intelektualna
How to Cite
Abstract
This study constitutes a multidimensional analysis of the functioning of individuals with Down syndrome (trisomy 21) within the context of their vocational potential and the various barriers restricting their activity in the open labor market. The text provides an overview of the medical and phenotypic characteristics of the group, highlighting a specific cognitive profile where relatively high social competencies coexist with deficits in executive functions and fine motor skills. Particular emphasis is placed on the analysis of adaptive behaviors within the conceptual, social, and practical domains, identifying them as crucial determinants for achieving an independent life. Furthermore, the work discusses the legal and social frameworks surrounding the professional employment of people with disabilities in Poland, with a specific focus on the supported employment model and the role of the job coach as a facilitator of the adaptation process. A significant portion of the text is dedicated to identifying the barriers that hinder vocational activation, encompassing psychological factors, social stereotypes, systemic challenges. Important part of this text is indication of examples of places in Krakow employing people with Down syndrome, which prove the presence and use of potential of people with intellectual disabilities. The conclusions emphasize the necessity for the strategic utilization of the interpersonal resources found in individuals with Down syndrome. Moreover, they highlight the urgent need for educating personnel responsible for occupational health and safety, which is essential for fostering a truly inclusive and diverse vocational environment.
References
Barczyński, A. (2016). Skuteczność systemu zatrudniania i aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Niepełnosprawność–zagadnienia, problemy, rozwiązania, 4(21), 56-80.
Bąbka, J. (2019). Wspieranie społecznej inkluzji osób z niepełnosprawnością intelektualną–na przykładzie zakładu aktywności zawodowej. Dyskursy Młodych Andragogów, 20, 105-120. https://doi.org/10.34768/dma.vi20.14
Becker-Pestka, D. (2012). Aktywizacja społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych–problemy i wyzwania. Colloquium, 4(4), 29-50.
Bush, K. L., Tassé, M. J. (2017). Employment and choice-making for adults with intellectual disability, autism, and down syndrome. Research in developmental disabilities, 65, 23-34. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2017.04.004Get rights and content
Centrum e-Zdrowia (2024). Polskie tłumaczenie ICD-11. https://rsk3.ezdrowie.gov.pl/resource/structure/icd11/99ICD1/2023-01/mms/details.
Chowaniec-Rylke, A. (2016). Czy da się wyleczyć zespół Downa? Odnajdywanie sprawczości w systemie biomedycznym przez rodziców osób z zespołem Downa. Zeszyty Etnologii Wrocławskiej, 2(25), 93–110.
Cyran, A., Wiszniewska, M., Walusiak-Skorupa, J. (2012). Bariery w aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych na poziomie opieki profilaktycznej nad pracownikiem. Medycyna Pracy, 63(6), 637-650.
Cytowska B., Wołowicz-Ruszkowska A. (2013). Trener pracy: dokument uwzględniający wiedzę zastaną na temat funkcjonowania trenera pracy, na podstawie polskich i zagranicznych opracowań. Warszawa: Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych.
Cytowska, B. (2012). Trudne drogi adaptacji. Wątki emancypacyjne w analizie sytuacji dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną we współczesnym społeczeństwie polskim. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
del Hoyo Soriano, L., Villarreal, J. C., Sterling, A., Edgin, J., Berry-Kravis, E., Hamilton, D. R., Thurman, A. J., Abbeduto, L. (2022). The association between expressive language skills and adaptive behavior in individuals with Down syndrome. Scientific Reports, 12, 20014. https://doi.org/10.1038/s41598-022-24478-x
Gawędzka, I., Domańska, O. (2025). Znaczenie pracy zawodowej w życiu osób z niepełnosprawnościami. Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej, 18, 40-48. https://doi.org/10.24917/znps.2025.18.04
Graves, R. J., Zlomke, K., Graff, J. C., Hall, H. R. (2020). Adaptive behavior of adults with Down syndrome and their health-related quality of life. Advances in Neurodevelopmental Disorders, 4, 27–35. https://doi.org/10.1007/s41252-019-00133-x
Kawka, P. (2016). Trener pracy osoby niepełnosprawnej jako podstawowa instytucja systemu zatrudnienia wspomaganego. Polityka Społeczna, 504(3), 13-18.
Kobus-Ostrowska, D. (2017). Znaczenie pracy w życiu osoby z niepełnosprawnością w świetle badań kwestionariuszowych. Rynek Pracy, 161(2), 31-39.
Larysz, D., Lubowiecka, K. (2014). Neuropsychologiczne uwarunkowania zespołu Downa. Logopedia Silesiana, 3, 125–132.
Majewski, T. (2011). Poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy dla osób niepełnosprawnych. Poradnik dla urzędów pracy. Warszawa: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.
Mikołajów, K., Mielczarek, J. (2015). Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. W: M. Giełda, R. Raszewska-Skałecka (red.), Prawno-administracyjne aspekty sytuacji osób niepełnosprawnych w Polsce (s. 105-126). Wrocław: E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa.
Oleszczak, E. (2015). Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych w modelu zatrudnienia wspomaganego. Forum Pedagogiczne, 5(2), 265–277. https://doi.org/10.21697/fp.2015.2.09
Onnivello, S., Colaianni, S., Pulina, F., Locatelli, C., Marcolin, C., Ramacieri, G., Antonaros, F., Vione, B., Piovesan, A., Lanfranchi, S. (2022). Executive functions and adaptive behaviour in individuals with Down syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 66(1-2), 32–49. https://doi.org/10.1111/jir.12897
Piechota, S. (2013). Zatrudnienie osób niepełnosprawnych w Polsce–potrzeby, bariery, możliwości. W: M. Kiełkowska (red.), Rynek pracy wobec zmian demograficznych (s. 94-111). Warszawa: Instytut Obywatelski.
Sabat, C., Arango, P., Tassé, M. J., Tenorio, M. (2020). Different abilities needed at home and school: The relation between executive function and adaptive behaviour in adolescents with Down syndrome. Scientific Reports, 10(1), 1683. https://doi.org/10.1038/s41598-020-58409-5
Sosnowska, J. (2011). Znaczenie podjęcia aktywności zawodowej w życiu osoby niepełnosprawnej. Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość, 8, 260-269.
Szulc, P. (2021). Bariery w życiu codziennym i ich wpływ na jakość życia osób z niepełnosprawnościami. Przegląd Krytyczny, 3(2), 51-64. https://doi.org/10.14746/pk.2021.3.2.3
Szyndlar, W., Stańczyk, I. (2023). Wsparcie trenerów pracy przy zatrudnieniu osób z zespołem Downa w ramach projektu Klub Aktywnych Zawodowo. Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, 154(5), 63 – 79. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.0088
Tassé, M. J., Schalock, R. L., Balboni, G., Bersani, H., Jr, Borthwick-Duffy, S. A., Spreat, S., Thissen, D., Widaman, K. F., Zhang, D. (2012). The construct of adaptive behavior: its conceptualization, measurement, and use in the field of intellectual disability. American journal on intellectual and developmental disabilities, 117(4), 291–303. https://doi.org/10.1352/1944-7558-117.4.291
Taubner, H., Tideman, M., Staland Nyman, C. (2022). Employment Sustainability for People with Intellectual Disability: A Systematic Review. Journal of Occupational Rehabilitation, 32(3), 353–364. https://doi.org/10.1007/s10926-021-10020-9
Tomaszewski, B., Fidler, D., Talapatra, D., Riley, K. (2018). Adaptive behaviour, executive function and employment in adults with Down syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 62(1), 41–52. https://doi.org/10.1111/jir.12450
Zakrzewska, M. (2017). Zatrudnienie wspomagane – niemożliwe staje się możliwe. W: B. Trochimiak, M. Wolan-Nowakowska (red.), Zatrudnienie wspomagane szansą na samodzielność osób z niepełnosprawnością (s. 31-50). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Żyta, A. (2011). Życie z zespołem Downa. Narracje biograficzne rodziców, rodzeństwa i dorosłych osób z Zespołem Downa. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
AKTY PRAWNE
Konstytucja Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dziennik Ustaw 1997 nr 78 poz. 483.
Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej z dnia 1 sierpnia 1997 r. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Scientific Journal of Special Education